Een Cryptography Bill of Materials (CBOM) is een gestructureerde, machineleesbare inventaris van alle cryptografische algoritmen, protocollen, sleutels en certificaten die in een softwareproduct, firmware of IT-infrastructuur aanwezig zijn. Anders dan een reguliere softwarelijst beantwoordt een CBOM de vraag: welke cryptografische bouwstenen houden onze systemen veilig, en zijn die bouwstenen bestand tegen toekomstige dreigingen, waaronder kwantumcomputers?
CBOM versus SBOM: een wezenlijk verschil
Een SBOM (Software Bill of Materials) brengt de samenstelling van software in kaart, inclusief alle open-source en commerciële afhankelijkheden. Een CBOM is geen vervanging maar een verdieping: het richt zich uitsluitend op de cryptografische laag binnen die componenten.
Concreet verschil: een SBOM vertelt u dat uw toepassing OpenSSL 3.1 gebruikt. Een CBOM vertelt u dat die OpenSSL-installatie RSA-2048 inzet voor sleuteluitwisseling, AES-128 voor versleuteling en SHA-1 voor handtekeningen, en dat twee van deze drie algoritmen kwetsbaar zijn voor specifieke aanvalsscenario’s. Zonder die cryptografische laag blijft een SBOM blind voor het grootste compliance- en risicorisico van het post-quantumtijdperk.
CycloneDX ECMA-424: de standaard achter de CBOM
CycloneDX ECMA-424 is de internationale standaard die het formaat en de inhoud van een CBOM definieert. Het is een uitbreiding op het bredere CycloneDX-framework, dat al breed wordt ingezet voor SBOM-generatie.
De standaard specificeert hoe cryptografische activa worden beschreven: algoritmetype (symmetrisch, asymmetrisch, hash), sleutellengte, gebruikscontext (transport, opslag, authenticatie), en kwetsbaarheidsstatus. Juist die laatste eigenschap maakt CycloneDX ECMA-424 direct bruikbaar voor PQC-migratieplanning. Door elk algoritme te labelen als “klassiek kwetsbaar”, “hybride” of “post-quantum conform”, kunnen organisaties hun migratieprioriteitenlijst rechtstreeks afleiden uit de CBOM-output.
NIST publiceerde in augustus 2024 drie definitieve post-quantum cryptografiestandaarden: FIPS 203 (ML-KEM, voor sleutelinkapseling), FIPS 204 (ML-DSA, voor digitale handtekeningen) en FIPS 205 (SLH-DSA, als stateless hash-gebaseerde handtekeningstandaard). Een CBOM die gebaseerd is op CycloneDX ECMA-424 kan algoritmen direct afzetten tegen deze NIST-standaarden en zo de migratiegaten visualiseren.
Geautomatiseerde inventarisatie van kwantumkwetsbare algoritmen
Handmatige inventarisatie is in vrijwel elke realistische omgeving onhaalbaar. Een middelgrote overheidsorganisatie heeft tientallen applicaties, meerdere firwarelagen in netwerkapparatuur en talloze TLS-configuraties in webservices. Geautomatiseerde CBOM-tooling scant broncode, binaries, netwerkconfiguraties en API-verbindingen en structureert de bevindingen in een CycloneDX ECMA-424-conform document.
Voorbeelden van geautomatiseerde scanbenaderingen zijn statische codeanalyse (die cryptobibliotheken en algoritmeaanroepen in broncode herkent), dynamische netwerkscans (die actieve TLS-versies en cipher suites op productieservers in kaart brengen) en firmware-extractie-analyse voor embedded systemen en netwerkapparatuur. IBM heeft met cbomkit een open-source scanner uitgebracht die specifiek gericht is op Java- en Python-codebases. ENISA beschreef in haar SBOM Landscape Analysis van december 2025 de groeiende volwassenheid van dit toolinglandschap in de Europese markt.
De output van zo’n scan is direct inzetbaar: algoritmen als RSA, Diffie-Hellman en de meeste elliptische-curve-varianten worden gemarkeerd als kwantumkwetsbaar via het algoritme van Shor. AES-256 en SHA-3 zijn kwantumresistenter maar moeten evengoed worden gedocumenteerd voor volledigheid.
Wettelijke verplichtingen: Cyber Resilience Act en NIS-2
Twee Europese regelgevingskaders maken een CBOM van een beste praktijk tot een praktische noodzaak.
De Cyber Resilience Act (gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU in 2024) verplicht fabrikanten van producten met digitale elementen onder artikel 13 tot het bijhouden van een nauwkeurige SBOM en tot transparantie over kwetsbaarheden en beveiligingseigenschappen van hun producten. Hoewel de term CBOM niet letterlijk in de wetstekst staat, vallen cryptografische kwetsbaarheden expliciet onder de rapportageplicht. Een CBOM is daarmee de meest logische uitwerking van die verplichting voor de cryptografische laag.
NIS-2, artikel 21 lid 2 verplicht essentiële en belangrijke entiteiten tot het treffen van passende technische en organisatorische maatregelen op het gebied van cryptografie en versleuteling. Zonder een CBOM kan een organisatie niet aantonen dat zij een volledig beeld heeft van haar cryptografische risicoprofiel, wat de naleving van deze verplichting ondermijnt bij een toezichthouderaudit.
ENISA benadrukt in haar post-quantum cryptografie rapporten: “Organisaties die vandaag geen inventaris bijhouden van hun cryptografische activa, zullen morgen niet in staat zijn om tijdig over te stappen op kwantumveilige algoritmen.” Deze constatering sluit direct aan bij de toezichtsverwachtingen onder beide regelgevingskaders.
Ook de CISA 2026 Minimum Elements voor SBOM (gepubliceerd in 2023) zijn relevant voor Europese organisaties die samenwerken met Amerikaanse overheidspartners of leveranciers die aan die eisen moeten voldoen. Die minimale elementen raken direct aan de vraag welke cryptografische informatie in een leveranciersketen beschikbaar moet zijn.
CBOM in een zero-trust-architectuur en cryptoflexibiliteitstrategie
Zero-trust is gebaseerd op het principe dat geen enkel systeem of gebruiker standaard vertrouwd wordt, en dat alle toegang continu wordt geverifieerd. Cryptografie is het technische fundament van die verificatie: TLS voor transportbeveiliging, PKI voor identiteitscontrole, encryptie voor gegevensbeveiliging. Een CBOM maakt zichtbaar op welke plekken in de zero-trust-architectuur kwetsbare cryptografie wordt ingezet, en biedt daarmee een directe prioriteringskaart voor versterking.
Cryptoflexibiliteit (ook wel crypto-agility) is het vermogen van een systeem om cryptografische algoritmen te vervangen zonder de architectuur opnieuw te hoeven ontwerpen. Dit principe is essentieel voor de overgang naar post-quantum cryptografie. Een CBOM ondersteunt cryptoflexibiliteit op twee manieren: het identificeert welke systemen algoritmen hardgecodeerd hebben (en dus inflexibel zijn), en het documenteert welke systemen al zijn ingericht voor algoritmewisseling. In een soevereine organisatieomgeving, waarbij on-premise of Zwitserse cloudinfrastructuur wordt gecombineerd met een eigen sleutelbeheerstructuur, is die documentatie onmisbaar om te voorkomen dat een migratie naar NIST FIPS 203/204/205 leidt tot onvoorziene systeemonderbrekingen.
CBOM als onderdeel van leveranciersbeoordeling bij soevereine cloudinkoop
Bij de inkoop van soevereine cloudoplossingen, of het nu gaat om een on-premise Nextcloud-omgeving, een Zwitserse hostingpartner of een andere niet-Big-Tech-optie, is een CBOM een onmisbaar beoordelingsinstrument. Hieronder staat een overzicht van de minimumvereisten die een CBOM bij leveranciersbeoordeling dient te dekken.
| CBOM-element | Wat te beoordelen | Relatie tot compliance |
|---|---|---|
| Algoritme-inventaris | Alle gebruikte cryptografische algoritmen per component, inclusief versienummers | NIS-2 art. 21 lid 2, CRA art. 13 |
| Sleutellengten en levenscycli | Voldoen sleutellengten aan actuele ECRYPT-aanbevelingen en NIST-richtlijnen? | GDPR art. 32 (passende technische maatregelen) |
| Transportprotocollen | TLS-versie, cipher suites, certificaatbeheer | NIS-2, zero-trust verificatie |
| PQC-roadmap | Heeft de leverancier een gedocumenteerde migratie naar FIPS 203/204/205? | Toekomstige CRA-verwachtingen, ENISA-aanbevelingen |
| HSM-gebruik | Worden sleutels beheerd via Hardware Security Modules onder eigen controle? | Soevereiniteitsvereiste, CLOUD Act-risicomitigatie |
| Open-source cryptobibliotheken | Welke versies van OpenSSL, libsodium of vergelijkbaar worden ingezet? | SBOM-transparantie, CRA art. 13 |
Een leverancier die geen CBOM kan overleggen of wier cryptografische configuraties niet gedocumenteerd zijn, voldoet in toenemende mate niet aan de verwachtingen die NIS-2 en de Cyber Resilience Act stellen aan de toeleveringsketen. Voor sectoren als overheid, rechtspraktijk en financiële dienstverlening is het ontbreken van een CBOM bij een leverancier een concreet contractueel en toezichtsrisico.
Bij de selectie van soevereine alternatieven voor Microsoft 365, zoals een zelfgehoste Nextcloud-omgeving, verdient de cryptografische configuratie van de samenwerkingsomgeving, de onderliggende databaseversleuteling en de end-to-end-encryptieimplementatie expliciete aandacht in de CBOM-analyse. Juist omdat open-source platforms meer transparantie bieden over hun cryptografische keuzes, is een CBOM hier eenvoudiger te genereren en te verifiëren dan bij gesloten commerciële platforms.
FAQ: Cryptography Bill of Materials
Wat is het verschil tussen een SBOM en een CBOM?
Een SBOM inventariseert alle softwarecomponenten en afhankelijkheden in een product. Een CBOM gaat een laag dieper: het inventariseert specifiek alle cryptografische algoritmen, protocollen, sleutellengten en certificaten die in die software aanwezig zijn. Een SBOM kan een CBOM bevatten, maar vervangt het niet.
Welke tooling kan ik gebruiken om automatisch een CBOM te genereren?
Er zijn meerdere open-source tools die CycloneDX ECMA-424-conforme CBOMs kunnen genereren, waaronder cbomkit van IBM voor Java- en Python-codebases, en netwerkscanners die TLS-configuraties inspecteren. ENISA beschreef in haar SBOM Landscape Analysis van december 2025 de stand van het toolinglandschap in Europa.
Maakt de Cyber Resilience Act een CBOM verplicht?
Artikel 13 van de Cyber Resilience Act verplicht fabrikanten tot het bijhouden van een nauwkeurige SBOM en transparantie over kwetsbaarheden. Hoewel de wet de term CBOM niet letterlijk noemt, omvatten de transparantieverplichtingen over cryptografische afhankelijkheden in de praktijk een CBOM als noodzakelijk onderdeel van een volledige nalevingsstrategie.
Welke algoritmen zijn kwantumkwetsbaar en verdienen prioriteit in een CBOM-analyse?
RSA, klassieke Diffie-Hellman sleuteluitwisseling en elliptische-curve-cryptografie (ECC) zijn kwetsbaar voor kwantumcomputers via het algoritme van Shor. NIST heeft in 2024 FIPS 203 (ML-KEM), FIPS 204 (ML-DSA) en FIPS 205 (SLH-DSA) gepubliceerd als kwantumveilige vervangers. Een CBOM maakt zichtbaar waar de kwetsbare algoritmen precies worden ingezet.
Wat moet een CBOM minimaal bevatten bij de beoordeling van een soevereine cloudleverancier?
Bij leveranciersbeoordeling dient een CBOM ten minste te bevatten: een overzicht van alle gebruikte cryptografische algoritmen per component, sleutellengten en levenscycli, de protocollen voor transport- en opslagencryptie, een vermelding van certificaatbeheer en HSM-gebruik, en een concrete roadmap voor migratie naar NIST-gestandaardiseerde post-quantum algoritmen.
